रामायणम्/अरण्यकाण्डम्/सर्गः ४३

From HinduismPedia
Jump to navigation Jump to search
The printable version is no longer supported and may have rendering errors. Please update your browser bookmarks and please use the default browser print function instead.

Template:रामायणम्/अरण्यकाण्डम्

श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे त्रिचत्वारिंशः सर्गः ॥३-४३॥

सा तम् संप्रेक्ष्य सुश्रोणी कुसुमानि विचिन्वती ।
हेम राजत वर्णाभ्याम् पार्श्वाभ्याम् उपशोभितम् ॥३-४३-१॥
प्रहृष्टा च अनवद्यान्गी मृष्ट हाटक वर्णिनी ।
भर्तारम् अपि च आक्रन्द लक्ष्मणम् चैव सायुधम् ॥३-४३-२॥

आहूय आहूय च पुनः तम् मृगम् साधु वीक्षते ।
आगच्छ आगच्छ शीघ्रम् वै आर्यपुत्र सह अनुज ॥३-४३-३॥

तया आहूतौ नरव्याघ्रौ वैदेह्या राम लक्ष्मणौ ।
वीक्षमाणौ तु तम् देशम् तदा ददृशतुः मृगम् ॥३-४३-४॥

शंकमानः तु तम् दृष्ट्वा लक्ष्मणो रामम् अब्रवीत् ।
तम् एव एनम् अहम् मन्ये मारीचम् राक्षसम् मृगम् ॥३-४३-५॥

चरन्तो मृगयाम् हृष्टाः पापेन उपाधिना वने ।
अनेन निहता राम राजानः काम रूपिणा ॥३-४३-६॥

अस्य मायाविदो माया मृग रूपम् इदम् कृतम् ।
भानुमत् पुरुषव्याघ्र गन्धर्व पुर संनिभम् ॥३-४३-७॥

मृगो हि एवम् विधो रत्न विचित्रो न अस्ति राघव ।
जगत्याम् जगतीनाथ माया एषा हि न संशयः ॥३-४३-८॥

एवम् ब्रुवाणम् काकुत्स्थम् प्रतिवार्य शुचि स्मिता ।
उवाच सीता संहृष्टा चद्मना हृत चेतना ॥३-४३-९॥

आर्यपुत्र अभिरामो असौ मृगो हरति मे मनः ।
आनय एनम् महाबाहो क्रीडार्थम् नः भविष्यति ॥३-४३-१०॥

इह आश्रम पदे अस्माकम् बहवः पुण्य दर्शनाः ।
मृगाः चरन्ति सहिताः चमराः सृमराः तथा ॥३-४३-११॥

ऋक्षाः पृषत संघाः च वानराः किनराः तथा ।
विचरन्ति महाबाहो रूप श्रेष्ठा महाबलाः ॥३-४३-१२॥

न च अस्य सदृशो राजन् दृष्ट पूर्वो मृगः मया ।
तेजसा क्षमया दीप्त्या यथा अयम् मृग सत्तमः ॥३-४३-१३॥

नाना वर्ण विचित्र अंगो रत्न भूतो मम अग्रतः ।
द्योतयन् वनम् अव्यग्रम् शोभते शशि संनिभः ॥३-४३-१४॥

अहो रूपम् अहो लक्ष्मीः स्वर संपत् च शोभना ।
मृगो अद्भुतो विचित्रांगो हृदयम् हरति इव मे ॥३-४३-१५॥

यदि ग्रहणम् अभ्येति जीवन् एव मृगः तव ।
आश्चर्य भूतम् भवति विस्मयम् जनयिष्यति ॥३-४३-१६॥

समाप्त वन वासानाम् राज्य स्थानाम् च नः पुनः ।
अंतःपुरे विभूषार्थो मृग एष भविष्यति ॥३-४३-१७॥

भरतस्य आर्यपुत्रस्य श्वश्रूणाम् मम च प्रभो ।
मृग रूपम् इदम् दिव्यम् विस्मयम् जनयिष्यति ॥३-४३-१८॥

जीवन् न यदि ते अभ्येति ग्रहणम् मृग सत्तमः ।
अजिनम् नरशार्दूल रुचिरम् तु भविष्यति ॥३-४३-१९॥

निहतस्य अस्य सत्त्वस्य जांबूनदमय त्वचि ।
शष्प बृस्याम् विनीतायाम् इच्छामि अहम् उपासितुम् ॥३-४३-२०॥

कामवृत्तम् इदम् रौद्रम् स्त्रीणाम् असदृशम् मतम् ।
वपुषा तु अस्य सत्त्वस्य विस्मयो जनितो मम ॥३-४३-२१॥

तेन कांचन रोम्णा तु मणि प्रवर शृंगिणा ।
तरुण आदित्य वर्णेन नक्षत्र पथ वर्चसा ॥३-४३-२२॥
बभूव राघवस्य अपि मनो विस्मयम् आगतम् ।

एवम् सीता वचः श्रुत्वा दृष्ट्वा च मृगम् अद्भुतम् ॥३-४३-२३॥
लोबितः तेन रूपेण सीताया च प्रचोदितः ।
उवाच राघवो हृष्टो भ्रातरम् लक्ष्मणम् वचः ॥३-४३-२४॥

पश्य लक्ष्मण वैदेह्याः स्पृहाम् उल्लसिताम् इमाम् ।
रूप श्रेष्ठतया हि एष मृगो अद्य न भविष्यति ॥३-४३-२५॥
न वने नंदनोद्देशे न चैत्ररथ संश्रये ।
कुतः पृथिव्याम् सौमित्रे यो अस्य कश्चित् समो मृगः ॥३-४३-२६॥

प्रतिलोम अनुलोमाः च रुचिरा रोम राजयः ।
शोभन्ते मृगम् आश्रित्य चित्राः कनक बिन्दुभिः ॥३-४३-२७॥

पश्य अस्य जृंभमाणस्य दीप्ताम् अग्नि शिखोपमाम् ।
जिह्वाम् मुखात् निःसरंतीम् मेघात् इव शत ह्रदाम् ॥३-४३-२८॥

मसार गल्वर्क मुखः शंख मुक्ता निभ उदरः ।
कस्य नाम अनिरूप्यः असौ न मनो लोभयेत् मृगः ॥३-४३-२९॥

कस्य रूपम् इदम् दृष्ट्वा जांबूनदमय प्रभम् ।
नाना रत्नमयम् दिव्यम् न मनो विस्मयम् व्रजेत् ॥३-४३-३०॥

मांस हेतोः अपि मृगान् विहारार्थम् च धन्विनः ।
घ्नन्ति लक्ष्मण राजानो मृगयायाम् महावने ॥३-४३-३१॥

धनानि व्यवसायेन विचीयन्ते महावने ।
धातवो विविधाः च अपि मणि रत्न सुवर्णिनः ॥३-४३-३२॥

तत् सारम् अखिलम् नॄणाम् धनम् निचय वर्धनम् ।
मनसा चिन्तितम् सर्वम् यथा शुक्रस्य लक्ष्मण ॥३-४३-३३॥

अर्थी येन अर्थ कृत्येन संव्रजति अविचारयन् ।
तम् अर्थम् अर्थ शास्त्रज्ञः प्राहुः अर्थ्याः च लक्ष्मण ॥३-४३-३४॥

एतस्य मृग रत्नस्य परार्ध्ये कांचन त्वचि ।
उपवेक्ष्यति वैदेही मया सह सुमध्यमा ॥३-४३-३५॥

न कादली न प्रियकी न प्रवेणी न च अविकी ।
भवेत् एतस्य सदृशी स्पर्शनेन इति मे मतिः ॥३-४३-३६॥

एष चैव मृगः श्रीमान् यः च दिव्यो नभः चरः ।
उभौ एतौ मृगौ दिव्यौ तारामृग महीमृगौ ॥३-४३-३७॥

यदि वा अयम् तथा यत् माम् भवेत् वदसि लक्ष्मण ।
माया एषा राक्षसस्य इति कर्तव्यो अस्य वधो मया ॥३-४३-३८॥

एतेन हि नृशंसेन मारीचेन अकृत आत्मना ।
वने विचरता पूर्वम् हिंसिता मुनि पुंगवाः ॥३-४३-३९॥

उत्थाय बहवो अनेन मृगयायाम् जनाधिपाः ।
निहताः परम इष्वासाः तस्मात् वध्यः तु अयम् मृगः ॥३-४३-४०॥

पुरस्तात् इह वातापिः परिभूय तपस्विनः ।
उदरस्थो द्विजान् हन्ति स्व गर्भो अश्वतरीम् इव ॥३-४३-४१॥

स कदाचित् चिरात् लोभात् आससाद महामुनिम् ।
अगस्त्यम् तेजसा युक्तम् भक्ष्यः तस्य बभूव ह ॥३-४३-४२॥

समुत्थाने च तत् रूपम् कर्तु कामम् समीक्ष्य तम् ।
उत्स्मयित्वा तु भगवान् वातापिम् इदम् अब्रवीत् ॥३-४३-४३॥

त्वया अविगण्य वातापे परिभूताः च तेजसा ।
जीव लोके द्विज श्रेष्ठाः तस्मात् असि जराम् गतः ॥३-४३-४४॥

तत् एतत् न भवेत् रक्षो वातापिः इव लक्ष्मण ।
मत् विधम् यो अतिमन्येत धर्म नित्यम् जितेन्द्रियम् ॥३-४३-४५॥
भवेत् हतो अयम् वातापिः अगस्त्येन इव मा गतः ।

इह त्वम् भव संनद्धो यंत्रितो रक्ष मैथिलीम् ॥३-४३-४६॥
अस्याम् आयत्तम् अस्माकम् यत् कृत्यम् रघुनंदन ।

अहम् एनम् वधिष्यामि ग्रहीष्यामि अथवा मृगम् ॥३-४३-४७॥
यावत् गच्छामि सौमित्रे मृगम् आनयितुम् द्रुतम् ।

पश्य लक्ष्मण वैदेहीम् मृग त्वचि गताम् स्पृहाम् ॥३-४३-४८॥
त्वचा प्रधानया हि एष मृगो अद्य न भविष्यति ।

अप्रमत्तेन ते भाव्यम् आश्रमस्थेन सीतया ॥३-४३-४९॥
यावत् पृषतम् एकेन सायकेन निहन्मि अहम् ।
हत्वा एतत् चर्म च आदाय शीघ्रम् एष्यामि लक्ष्मण ॥३-४३-५०॥

प्रदक्षिणेन अतिबलेन पक्षिणाजटायुषा बुद्धिमता च लक्ष्मण ।
भव अप्रमत्तः प्रतिगृह्य मैथिलीम्प्रति क्षणम् सर्वत एव शन्कितः ॥३-४३-५१॥



इति वाल्मीकि रामायणे आदि काव्ये अरण्यकाण्डे त्रिचत्वारिंशः सर्गः ॥३-४३॥

Page is sourced from

sa.wikisource.org रामायणम्/अरण्यकाण्डम्/सर्गः ४३