मोक्षोपायटीका/स्थितिप्रकरणम्/सर्गः ५

From HinduismPedia
Jump to navigation Jump to search
The printable version is no longer supported and may have rendering errors. Please update your browser bookmarks and please use the default browser print function instead.

Template:मोक्षोपायटीका/स्थितिप्रकरणम्



श्रीरामः पृच्छति

भगवन् सर्वधर्मज्ञ पूर्वापरविदां वर ।

अयं मनसि संसारः स्फारः कथमिव स्थितः ॥ ४,५.१ ॥

मनसि परमाणुरूपे मनसि । स्फारः विस्तीर्णः ॥ ४,५.१ ॥

 

 

 

यथायं मनसि स्फार आरम्भः स्फुरति स्फुटम् ।

दृष्टान्तदृष्ट्या स्फुटया तथा कथय मेऽनघ ॥ ४,५.२ ॥

आरम्भः जगदाख्य आरम्भः ॥ ४,५.२ ॥

 

 

 

श्रीवसिष्ठ उत्तरं कथयति

यथैन्दवानां विप्राणां जगन्त्यवपुषामपि ।

स्थितानि जातदार्ढ्यानि मनसीदं तथा स्थितम् ॥ ४,५.३ ॥

अवपुषां मृतत्वेन शरीररहितानाम् ॥ ४,५.३ ॥

 

 

 

लवणस्य यथा राज्ञश्चेन्द्रजालाकुलाकृतेः ।

चण्डालत्वमनुप्राप्तं तथेदं मनसि स्थितम् ॥ ४,५.४ ॥

इन्द्रजालेन ऐन्द्रजालिकप्रयुक्तेनेन्द्रजालेनाकुला आकृतिर्यस्य । सः ॥ ४,५.४ ॥

 

 

 

भार्गवस्य चिरं कालं स्वर्गभोगबुभुक्षया ।

भोगेश्वरत्वं च यथा तथेदं मनसि स्थितम् ॥ ४,५.५ ॥

भार्गवस्य शुक्रस्य ॥ ४,५.५ ॥

 

 

श्रीरामः पृच्छति

भगवन् भृगुपुत्रस्य स्वर्गभोगबुभुक्षया ।

कथं भोगाधिनाथत्वं संसारित्वं बभूव च ॥ ४,५.६ ॥

भोगाधिनाथत्वं किं संसारित्वं संसारभावः ॥ ४,५.६ ॥

 

 

 

श्रीवसिष्ठः उत्तरमाह

शृणु राम पुरा वृत्तं संवादं भृगुकालयोः ।

सानौ मन्दरशैलस्य तमालविटपाकुले ॥ ४,५.७ ॥

स्पष्टम् ॥ ४,५.७ ॥

 

 

 

पुरा मन्दरशैलस्य सानौ कुसुमसङ्कुले ।

अतप्यत तपो घोरं कस्मिंश्चिद्भगवान् भृगुः ॥ ४,५.८ ॥

स्पष्टम् ॥ ४,५.८ ॥

 

 

 

तमुपास्ते स्म तेजस्वी बालः पुत्रो महामतिः ।

शुक्रः सकलचन्द्राभः प्रकाश इव भास्करम् ॥ ४,५.९ ॥

स्पष्टम् ॥ ४,५.९ ॥

 

 

 

भृगुर्वरवने तस्मिन् समाधावेव संस्थितः ।

सर्वकालं समुत्कीर्णो वनोपलतलादिव ॥ ४,५.१० ॥

आसीदित्यध्याहार्यम् ॥ ४,५.१० ॥

 

 

 

शुक्रः कुसुमशय्यासु कलधौताब्जिनीषु च ।

मन्दारतरुदोलासु बालोऽरमत लीलया ॥ ४,५.११ ॥

रमणे हेतुमाह बाल इति ॥ ४,५.११ ॥

 

 

 

विद्याविद्यादृशोर्मध्ये शुक्रो प्राप्तमहापदः ।

त्रिशङ्कुरिव रोदोऽन्तरवर्तत तदा किल ॥ ४,५.१२ ॥

रोदोऽन्तः रोदस्योः द्व्यावापृथिव्योर् । अन्तः मध्ये ॥ ४,५.१२ ॥

 

 

 

निर्विकल्पसमाधिस्थे स कदाचित्पितर्यथ ।

अव्यग्रोऽभवदेकान्ते जितारिरिव भूमिपः ॥ ४,५.१३ ॥

स्पष्टम् ॥ ४,५.१३ ॥

 

 

 

ददर्शाप्सरसं तत्र गच्छन्तीं नभसः पथा ।

क्षीरोदमध्यलुलितां लक्ष्मीमिव जनार्दनः ॥ ४,५.१४ ॥

अप्सरसं विशिनष्टि

मन्दारमाल्यवलितां मन्दानिलचलालकाम् ।

हारिझाङ्कारिगमनां सुगन्धितनभोऽनिलाम् ॥ ४,५.१५ ॥

स्पष्टम् ॥ ४,५.१५ ॥

 

 

 

लावण्यपादपलतां मदघूर्णितलोचनाम् ।

अमृतीकृततद्देशां देहेन्दूदयकान्तिभिः ॥ ४,५.१६ ॥

स्पष्टम् ॥ ४,५.१६ ॥

 

 

 

कान्तामालोक्य तस्याभूदुल्लासतरलं मनः ।

दृष्टे निर्मलपूर्णेन्दौ वपुरम्बुनिधेरिव ॥ ४,५.१७ ॥

स्पष्टम् ॥ ४,५.१७ ॥

 

 

 

सर्गान्तश्लोकेन सुरवधूत्वमस्य कथयति

मनसिजेषुशताहतमाशये

स परिरुध्य मनस्तदनूशनाः ।

विगलितेतरवृत्तितयात्मना

सुरवधूमय एव बभूव सः ॥ ४,५.१८ ॥

आशये हृद्देशे । परिरुध्य अन्याभ्यः वृत्तिभ्यः बद्ध्वा । इति शिवम् ॥ ४,५.१८ ॥

 

 

 

 

इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां स्थितिप्रकरणे पञ्चमः सर्गः ॥५॥

Page is sourced from

sa.wikisource.org मोक्षोपायटीका/स्थितिप्रकरणम्/सर्गः ५